Geçmişten bugüne Türkiyede müzecilik

müzeciligin başlaması
müzecilik tarihimiz

Türkiye’de müzecilik, Selçukludan Osmanlı’ya

Türk müzeciliğinin ilk izleri, 13. yy’da Selçuklu Dönemi’nde. Selçuklular ele geçirdikleri eserleri, bir sur duvarının çevresine düzgün bir biçimde dizmişler. Daha sonra Dulkadiroğulları Beyliği Dönemi’nde Kahramanmaraş Kalesi çevresinde Geç Hitit eserlerinin biriktirildiği biliniyor. Osmanlı Dönemi’nde ise ecdat yadigârı eserler, hediyeler ve ganimetler sarayların hazine dairelerinde korunmuş. Fatih Sultan Mehmet’in Topkapı Sarayı’nın bir bölümünü hazine dairesi yapması, Yavuz Sultan Selim’in doğu seferinden sonra halifeliğin Osmanlılara geçmesiyle başta kutsal emanetler olmak üzere çok değerli varlıkların Osmanlı sarayına taşınması, zengin bir koleksiyon oluşmasını sağlamış.

Evrensel bağlamda Türk müzeciliği ve Osman Hamdi Bey

Türk müzeciliğinin temeli İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin de başlangıcını oluşturan “Mecma-ı Asar-ı Atika”ya (Eski Eserler Koleksiyonu) dayanıyor. Sultan Abdülmecit Yalova çevresindeki Doğu Roma yazıtlarını İstanbul’a naklettirince tarihi eserler 1846’da Ahmet Fethi Paşa tarafından Aya İrini’de toplatılmaya başlanmış. Müze, Mecma-i Eslihai Atika ve Mecma-i Asar-ı Atika olmak üzere iki bölüm halinde düzenlenmiş, ilk bölüm Harbiye Askeri Müzesi’nin de temelini oluşturmuş. 1869’da Maarif Bakanı Saffet Paşa ilk Osmanlı müzesi Müze-i Hûmayun’u kurmuş ve ilk Asar-ı Atika Nizamnamesi de yürürlüğe girmiş. Eserler çoğalınca müze Çinili Köşk’e taşınıp 1880’de faaliyete geçmiş. Müze Müdürü Anton Dethier ölünce 1881’de Türk müzeciliğinin önemli kişiliği Osman Hamdi Bey bu göreve atanmış.

İstanbul Arkeoloji Müzesi’in temelleri atılıyor!

1887’de Sayda’da yapılan kazılardan sonra İskender Lahdi’nin de dahil olduğu bir grup lahit ortaya çıkarılıp İstanbul’a nakledildikten sonra Osman Hamdi Bey yeni bir müze binası yapımına baş- lamış. Projenin tasarımı Mimar Alexandre Vallaury’e verilmiş. Bu bina ülkemizde, müze olarak tasarlanan ilk bina olup, Müze-i Hümayun adıyla 1891’de açılmış. 1903 ve 1907’de de ek binalar yapılmış. Yine bu dönemde, Anadolu’daki bazı şehirlerde de müze kurma çalışmaları başlatılmış. 1902’de Konya, 1904’de Bursa’da yeni müzeler kurulmuş.

Halil Edhem Bey dönemi

Osman Hamdi Bey 1910’da öldükten sonra müze müdürlüğüne atanan kardeşi Halil Edhem Bey, yabancı uzmanlarla işbirliği içinde bilimsel yayınlar çıkarılmasına odaklanmış. 1912-1914 arasında Gustav Mendel’in yaptığı “Catalogue de Sculptures Grecgues, Romaines et Byzantines” başlıklı taş eserler kataloğu Müze-i Hümayun’u dünyaya tanıtan yapıt olmuş. 1914’de Süleymaniye Camii imaretinde Türk ve İslam eserleri için Evkaf-ı İslamiye Müzesi açılmış. Halil Edhem, Batı müzeciliği anlayışı içinde, yakındoğu ülkelerinin eserlerini ayırarak, binayı Eski Şark Eserleri Müzesi olarak düzenlemiş. 1917’de ise Eski Eserleri Koruma Encümeni kurulmuş.
İlk Güzel Sanatlar Akademisi ve İstanbul Resim ve Heykel Müzesi

Ülkemizde bir sanat müzesi kurulması yönündeki çalışmalar ilk kez 19. yy sonlarında başlamış. Güzel Sanatlar Okulu’nun (Sanayi-i Nefise Mektebi) kuruluşuyla da yakından ilgisi olan bu giri- şimden sonra bir koleksiyon oluşturulmaya başlanmış ancak bir müze açılamamış. 1883’te açılan Güzel Sanatlar Okulu öğrencilerinin eğitimini desteklemek amacıyla bir resim koleksiyonu ve resim sergi salonu oluşturulması düşüncesi, sanat koleksiyonları için de bir başlangıç olmuş ve Elvah-ı Nakşiye olarak anılan resim koleksiyonu da bu amaçla toparlanmış. Ancak ilk sanat müzesi, Cumhuriyet’in ilanından sonra, 1937’de Atatürk’ün emriyle kurulan İstanbul Resim ve Heykel Müzesi olmuş.

CUMHURİYET MÜZECİLİĞİNİN İLK KİLOMETRE TAŞLARI

Cumhuriyetin ilanından ve müzelerin sonradan adı “Asâr-ı Atika ve Müzeler Müdürlüğü” olacak Hars Müdürlüğü’ne bağlanmasından sonra Atatürk’ün de teşvikiyle çağdaş Türkiye müzeciliği atağa geç- miş. İşte ilk kilometre taşları:

• 1923 Ankara Arkeoloji Müzesi’nin kurulması.

• 1924 Topkapı Sarayı hazinesinin kamusallaştırılıp ziyarete açılması kararı.

• 1930 Ankara Etnografya Müzesi ve Konya Mevlana Türbesi Müzesi

• 1944 Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün kurulması.

• Günümüzde ise 187’si Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı, 183’ü Bakanlık denetiminde özel müze olmak üzere toplam 370 müze var. Son yıllarda dünyanın en büyük mozaik müzesi olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi, Kırşehir Kaman Kalehöyük Arkeoloji Müzesi, Eskişehir Eti Arkeoloji Müzesi, Aydın Arkeoloji Müzesi, Tokat Arkeoloji ve Etnografya Müzesi gibi yeni müzeler çağdaş müzecilik anlayışına göre tasarlanmış ve ziyarete açılmış bulunuyor. Sanal müzecilikte de her geçen gün ilerleme kaydediliyor.
Geçmişten bugüne Türkiyede müzecilik
4/ 5
Oleh

Abone Olun

Yazılarımızı beğeniyor musunuz? Abone Olun Yazılarımı Kaçırmayın.